Tổng quan

Sự bùng phát của virus corona đang trở thành mối đe dọa khủng khiếp cho toàn cầu,  và cuộc đua tìm ra phương pháp chữa trị càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Gần đây, sự lạc quan có thể được khôi phục khi công ty Gilead Science của Hoa Kỳ tuyên bố thuốc thử nghiệm remdesivir được coi là ứng cử viên sáng giá nhất trong cuộc chiến chống lại dịch bệnh gây chết người này.

Vấn đề

Mặc dù thuốc remdesivir vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm lâm sàng, nhưng một hãng dược Trung Quốc là BrightGene đã sao chép thành công. Hơn nữa, hãng dược này đã  sản xuất đại trà hoạt chất remdesivir và đang trong quá trình đưa nó thành liều thiếu hoàn thiện. Với việc phát triển loại thuốc này, cổ phiếu của công ty Trung Quốc đó đã tăng tới 20% đạt mức trần cho phép trong phiên giao dịch hàng ngày trên thị trường chứng khoán. Tuy nhiên, BrightGene cũng xác nhận rằng mọi thứ vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu và phát triển và nếu có đưa ra thị trường thì vẫn cần phải có sự cho phép của chủ sở hữu sáng chế là công ty Gilead.

Mặt khác, các nhà nghiên cứu tại Viện Virus học Vũ Hán thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc cho biết họ đã nộp đơn cùng với Viện Quân y của Học viện khoa học Quân sự giải phóng nhân dân Trung Quốc về việc sử dụng thuốc remdesivir trong điều trị dịch bệnh. Viện này cũng khẳng định việc nộp đơn xuất phát từ “góc độ bảo vệ lợi ích quốc gia”.

Tuy nhiên, Gilead đã được cấp tới 3 bằng sáng chế ở Trung Quốc cho thuốc remdesivir chống virus, thêm nữa, Gilead cũng đã nộp đơn đăng ký bảo hộ sáng chế với tiêu đề “Phương pháp điều trị nhiễm arenaviridae và coronaviridae” vào năm 2016, dù chưa được phê duyệt, nhưng trong đơn rõ ràng có bao gồm việc sử dụng remdesivir để điều trị bệnh do nhiễm virus corona. Điều này đồng nghĩa với việc Gilead đã tuyên bố việc sử dụng remdesivir nhiều năm trước khi Viện virus học Vũ Hán nộp hồ sơ xin cấp bằng sáng chế tương tự. Vì thế, khả năng Viện Virus học Vũ Hán được cấp bằng sáng chế là rất thấp.

Quy định và áp dụng

Điều ước/ Hiệp ước về Sở hữu trí tuệ

Đa phương

Điều 31 Hiệp định về các Khía cạnh Liên quan đến Thương mại của Quyền Sở hữu Trí tuệ  (TRIPS) mà cả Trung Quốc và Hoa Kỳ đều là thành viên, cho phép sử dụng sáng chế đã được bảo hộ mà không cần phải có sự đồng ý từ chủ sở hữu sáng chế trong một số trường hợp đặc biệt sau:

  1. Trong trường hợp khẩn cấp ở mức độ quốc gia hoặc cực kỳ khẩn cấp hoặc sử dụng cho các mục đích phi thương mại, cho cộng đồng và người dùng phải thông báo cho chủ sở hữu bằng sáng chế về việc sử dụng này ngay lập tức; và
  2. Chủ sở hữu bằng sáng chế được trả tiền bản quyền tương xứng trong các trường hợp khác nhau.

Trường hợp của công ty BrightGene, ngay cả khi họ khẳng định đó là vì mục đích phi thương mại cho cộng đồng trong tình huống khẩn cấp quốc gia, thì họ vẫn phải thông báo và trả phí đầy đủ cho Gilead – chủ sở hữu bằng sáng chế, nếu không thì hãng dược Trung Quốc này sẽ vi phạm nghĩa vụ theo luật pháp quốc tế.

Song phương

Thỏa thuận Kinh tế và Thương mại giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc không trực tiếp quy định về vi phạm quyền sáng chế, tuy nhiên, nó quy định rằng trong trường hợp một bên nộp hồ sơ xin phép tiếp thị một sản phẩm dược đã được bảo hộ là một sáng chế, thì Trung Quốc sẽ cung cấp cho chủ sở hữu sáng chế:

  • Hệ thống thông báo cho người sở hữu sáng chế rằng người khác đang tìm cách tiếp thị sản phẩm trong thời bảo hộ của sản phẩm đó; và
  • Thời gian và cơ hội để tìm kiếm các biện pháp xử lý như các biện pháp sơ bộ hoặc tạm thời có hiệu quả tương đương trước khi việc tiếp thị ra thị trường một sản phẩm bị cáo buộc xâm phạm.

Do đó, khi Thỏa thuận Thương mại có hiệu lực, chủ sở hữu sáng chế thuốc remdesivir là Gilead có thể được thông báo và có đủ thời gian và cơ hội để tìm kiếm biện pháp xử lý trước khi BrightGene bắt đầu tiếp thị sản phẩm đó ra thị trường nếu đơn của BrightGene được chấp thuận.

Trung Quốc

Theo Luật Sáng chế của Trung Quốc, Điều 14 quy định cơ quan có thẩm quyền có thể cho phép đơn vị được chỉ định, khai thác sáng chế đã được bảo hộ trong trường hợp vì lợi ích quốc gia hoặc lợi ích của cộng đồng nhưng đơn vị đó sẽ phải trả tiền bản quyền cho chủ sở hữu sáng chế. Điều 69 quy định các trường hợp không được coi là xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đối với sáng chế, một trong số đó là việc sử dụng bằng sáng chế cho mục đích nghiên cứu và thử nghiệm khoa học.

Vì vậy, hành vi của BrightGene sẽ không bị coi là vi phạm quyền sở hữu trí tuệ đối với sáng chế nếu chỉ sử dụng thuốc remdesivir vì mục đích nghiên cứu và thử nghiệm.

Tuy nhiên, việc sản xuất đại trà là một động thái bất thường của hãng dược Trung Quốc bởi trước đó hãng này chỉ thông báo về ý định nghiên cứu và phát triển của mình. Do đó, để hợp pháp hóa động thái này, BrightGene nên xin phép cơ quan có thẩm quyền và trả tiền bản quyền cho Gilead để sử dụng loại thuốc đã được cấp bằng sáng chế này.

Kết luận

Mặc dù hãng dược của Trung Quốc đã xác nhận về ý định nghiên cứu và phát triển đối với loại thuốc này, nhưng việc BrightGene sản xuất hàng loạt đã gây rất nhiều tranh cãi, đặc biệt khi việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ ở Trung Quốc từ lâu đã bị phương Tây chỉ trích và cũng được coi là một lý do dẫn đến cuộc chiến thương mại Hoa Kỳ – Trung Quốc.

Do Thỏa thuận Kinh tế và Thương mại giữa Hợp chủng quốc Hoa Kỳ và Cộng hòa nhân dân Trung Hoa – giai đoạn đầu đã được ký kết và có hiệu lực, theo đó “các bên sẽ đảm bảo sự bảo vệ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ một cách công bằng, đầy đủ và hiệu quả. Mỗi bên sẽ đảm bảo quyền tiếp cận thị trường đối với bên kia một cách công bằng và thỏa đáng dựa vào bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.”

Vì những lý do này, có thể thấy rằng đơn của Viện Virus học Vũ Hán và đơn xin phép tiếp thị dược phẩm của BrightGene sẽ không dược chấp thuận do vấn đề bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ ở Trung Quốc vẫn là một chủ đề nhạy cảm trong cộng đồng quốc tế.


KHUYẾN CÁO

Đây KHÔNG phải là tư vấn pháp lý, nếu muốn được tư vấn độc giả nên liên hệ những luật sư đủ khả năng hành nghề trong lĩnh vực liên quan, các luật sư của VCI Legal chắc chắn nằm trong số đó và rất hân hạnh nếu độc giả muốn chúng tôi tư vấn và đại diện pháp lý. VCI Legal không chịu trách nhiệm nếu một số độc giả sử dụng thông tin trong các BẢN TIN PHÁP LUẬT này để tự giải thích/áp dụng các quy định pháp luật