Vào ngày 15 tháng 04 năm nay, Nghị định số: 15/2020/NĐ-CP sẽ có hiệu lực thi hành, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, công nghệ thông tin và giao dịch điện tử (Nghị Định 15). Văn bản quy phạm pháp luật mới này được kỳ vọng sẽ siết chặt quản lý đối với các hành vi cung cấp, chia sẻ và phát tán tin giả mạo trên mạng xã hội.

Tin giả mạo theo quy định của Luật An Ninh Mạng

Luật An Ninh Mạng của Việt Nam (Luật ANM), đã có hiệu lực thi hành hơn một năm qua, nghiêm cấm hành vi cung cấp thông tin sai sự thật, gây hoang mang trong nhân dân, gây thiệt hại cho hoạt động kinh tế – xã hội, gây khó khăn cho hoạt động của cơ quan nhà nước hoặc người thi hành công vụ, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân khác thông qua các hành vi, hoạt động trên không gian mạng. Luật ANM cũng quy định các cơ quan có thẩm quyền có trách nhiệm giám sát thông tin trên không gian mạng nhằm đảm bảo an ninh quốc gia. Cụ thể hơn, các doanh nghiệp trong nước và ngoài nước cung cấp dịch vụ trên mạng có hoạt động thu thập, khai thác, phân tích, xử lý dữ liệu về thông tin cá nhân tại Việt Nam có trách nhiệm cung cấp thông tin người dùng cho cơ quan chuyên trách, ngăn chặn việc chia sẻ thông tin, xóa bỏ thông tin có nội dung vi phạm. Mới đây, Chính phủ đã đề nghị Facebook hợp tác, thi hành các biện pháp gỡ bỏ các thông tin sai lệch ảnh hưởng đến an ninh quốc gia đang được cho phép đăng tải trên nền tảng mạng xã hội này. Facebook đã hợp tác giải quyết theo đề nghị của Chính Phủ và xóa bỏ các thông tin sai lệch này, đặc biệt là các thông tin có tính đả kích chính trị.

Theo quy định của Luật ANM, một hệ thống quản trị nghiêm ngặt đã được thiết lập, đặc biệt là để tăng cường kiểm soát đối với các nhà cung cấp dịch vụ mạng xã hội. Dù vậy, các quy định hiện hành lại chưa bao gồm các mức xử phạt cụ thể đối với người sử dụng dịch vụ. Chính phủ, do đó, đã bắt đầu xây dựng một khung pháp lý mới để xử lý các hành vi phát tán thông tin sai sự thật trên mạng xã hội.

Ngăn chặn phát tán thông tin sai sự thật trên mạng xã hội theo Nghị định 15

Nhận thấy rằng cần thiết phải có một văn bản pháp luật mới để thực thi các quy định của Luật ANM, Chính phủ đã ban hành Nghị định 15, quy định các mức phạt hành chính đối với người sử dụng dịch vụ mạng xã hội có liên quan đến việc phát tán thông tin sai sự thật.

Theo điều 101 của Nghị định 15, mức phạt từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng sẽ được áp dụng đối với hành vi lợi dụng mạng xã hội để thực hiện hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân. Ngoài ra, mức phạt này cũng áp dụng đối với hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin bịa đặt, gây hoang mang trong nhân dân, kích động bạo lực, tội ác, tệ nạn xã hội.

Theo quy định mới sắp đi vào hiệu lực này của Nghị định 15 và theo các quy định liên quan khác của Luật ANM, Chính phủ hầu như sẽ có đủ cơ sở pháp lý để gỡ bỏ bất kỳ tin tức sai sự thật nào không phù hợp trên mạng xã hội và yêu cầu cải chính. Do đó, người sử dụng dịch mạng xã hội sẽ phải cân nhắc trước khi cung cấp và chia sẻ các bài đăng kèm theo quan điểm cá nhân, rằng các quan điểm đó có thể bị cáo buộc là “tin giả mạo” bởi cơ quan Nhà nước có thẩm quyền. Trong một trường hợp đơn giản nhất, việc người dùng chia sẻ một bài đăng lên Facebook cá nhân cũng có thể bị xử phạt nếu bài đăng đó bị xác định là tin giả mạo, sai sự thật.

Luật ANM và Bộ Quy định Bảo vệ Dữ liệu chung EU

Một Bộ quy định liên quan đến việc bảo vệ dữ liệu và quyền riêng tư của các công dân EU số 2016/679, kèm theo quyết định bãi bỏ Pháp lệnh số 95/46/EC đã được Nghị viện EU thông qua vào ngày 27 tháng 04 năm 2016 (GDPR). Bộ quy định này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 25 tháng 05 năm 2018.

Theo quy định của GDPR, các hành vi xử lý dữ liệu cá nhân bị nghiêm cấm, trừ khi được pháp luật cho phép hoặc được sự đồng ý của người sở hữu dữ liệu. Một trong các mục đích quan trọng nhất của GDPR là tăng cường bảo mật dữ liệu cá nhân bằng cách quy định rõ các quyền cụ thể của người sử dụng để họ có thể tự kiểm soát dữ liệu cá nhân của họ hiệu quả hơn. Cụ thể, GDPR đề ra một giải pháp để chống lại các hành vi phát tán thông tin sai sự thật, đó là thông qua các quy định hạn chế quyền truy cập vào thông tin cá nhân của người sử dụng – yếu tố cần thiết cho các kế hoạch phát tán thông tin sai sự thật.

GDPR là một trong các cơ sở quan trọng để các nhà lập pháp EU đưa ra các quan ngại về nhân quyền trong quá trình xem xét Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA). Trong suốt quá trình xem xét hiệp định này, phía EU đã bày tỏ quan ngại sâu sắc về hồ sơ nhân quyền và tự do chính trị của Việt Nam, bao gồm cả các lo ngại về Luật ANM, rằng văn bản pháp lý này có thể trở thành cơ sở để hạn chế quyền biểu đạt tự do chính trị và dân sự trên không gian mạng.

Theo quy định của Luật ANM, Chính phủ Việt Nam đã được cung cấp các quyền để yêu cầu các doanh nghiệp cung cấp mạng xã hội tại Việt Nam xác định danh tính người sử dụng dịch vụ vùng nếu cần thiết, quy định này có thể đã tạo ra sự không tương hợp với GDPR. Cụ thể, theo điều 6.1.e của GDPR, hành vi xử lý dữ liệu cá nhân được xem là hợp pháp nếu “việc xử lý là cần thiết để bảo đảm lợi ích công hoặc nhằm thi hành quyền lực công được giao trong việc điều tiết”, và “cở sở pháp lý cho việc xử lý được quy định bởi: Luật EU; hoặc Luật của Quốc gia thành viên có quy định việc điều tiết”. Như vậy, với việc nhiều nền tảng mạng xã hội tại Việt Nam đang hoạt động theo quy định của đồng thời cả Luật ANM và GDPR, sự không tương hợp là có thể xảy đến.

Làm cách nào nhận ra thông tin đúng sự thật và sự cần thiết phải bảo vệ “người tố giác”?

Vể bản chất, người sử dụng dịch vụ được đề nghị hiểu rằng thông tin đúng sự thật và sai sự thật tồn tại đồng thời trên mạng xã hội và không có biện pháp nào để giải quyết triệt để vấn đề này. Tuy nhiên, trong thực tế, các thông tin sai sự thật và các hành vi phát tán thường được ghi nhận là không chính xác và chứa đựng các thông tin gây ảnh hưởng xấu đến xã hội.

Mặc dù các sự can thiệp từ Chính phủ là cần thiết, đặc biệt là để kiểm soát nội dung và xử phạt các vi phạm. Chính phủ, bên cạnh đó, cũng cần bảo vệ các thông tin đúng sự thật mặc dù chứa nội dung tiêu cực, những thông tin mà đôi khi gây ảnh hưởng xấu và không thường xảy đến. Điển hình là trường hợp của một trong những người đầu tiên lên tiếng về sự nguy hiểm của coronavirus – Ông Li Wenliang. Ông Li Wenliang là một bác sĩ người Vũ Hán đã bị xử phạt vì đã lên tiếng cảnh báo về sự nguy hiểm coronavirus trong những ngày đầu tiên của dịch bệnh. Được biết, Ông Li Wenliang đã đưa ra cảnh báo như vậy bởi vì Ông nhận thấy bệnh viện, nơi mà các ca nhiễm có các triệu chứng thực tế khá giống với căn bệnh SARS, nằm gần với một chợ hải sản lớn. Tuy nhiên, Ông Li Wenliang đã bị cảnh sát triệu tập và bị khiển trách vì tung tin đồn thất thiệt trên mạng gây hoang mang trong nhân dân. Coronavirus theo ghi nhận, đã giết chết hơn 3.174 người vào thời điểm này (10:30 AM ngày 04/03/2020).

Trong các quy định hiện hành của Việt Nam, quyền tố cáo của công dân được ghi nhận tại Hiến pháp và được công nhận là quyền cơ bản của công dân. Quyền tố cáo cũng được quy định bởi Luật Tố cáo, cụ thể là quy định về việc bảo vệ người tố cáo và quản lý việc giải quyết tố cáo và ngoài ra, còn được quy định bởi Luật Phòng, chống tham nhũng. Tựu chung lại, những quy định này chủ yếu tập trung vào việc trấn áp tham nhũng và không thực sự liên quan đến các lợi ích chung khác hoặc an toàn công cộng. Như đã thảo luận, vấn đề an ninh công cộng cần được quan tâm và các quy định chung về tố cáo ở khía cạnh này là cần thiết. Tuy nhiên, cho đến nay, chưa có nhiều quốc gia đã cập nhật các văn bản quy phạm pháp luật với nội dung như vậy.


KHUYẾN CÁO

Đây KHÔNG phải là tư vấn pháp lý, nếu muốn được tư vấn độc giả nên liên hệ những luật sư đủ khả năng hành nghề trong lĩnh vực liên quan, các luật sư của VCI Legal chắc chắn nằm trong số đó và rất hân hạnh nếu độc giả muốn chúng tôi tư vấn và đại diện pháp lý. VCI Legal không chịu trách nhiệm nếu một số độc giả sử dụng thông tin trong các BẢN TIN PHÁP LUẬT này để tự giải thích/áp dụng các quy định pháp luật