Ngày 08/06/2020, tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XIV đã chính thức phê chuẩn Công ước 105 của Tổ chức Lao động Quốc tế (“ILO”) về xóa bỏ lao động cưỡng bức (“Công ước”) với tỷ lệ đồng thuận đạt 94,82%. Như vậy, Việt Nam đã chính thức phê chuẩn 7 trên 8 công ước cơ bản của ILO.

Công ước 105 về vấn đề xóa bỏ lao động cưỡng bức được ký kết vào ngày 25/06/1957 và có hiệu lực vào ngày 17/01/1959. Công ước nghiêm cấm việc sử dụng bất kỳ hình thức cưỡng bức hay ép buộc lao động như biện pháp để cưỡng chế hoặc giáo dục chính trị, trừng phạt do thể hiện quan điểm chính trị hay chính kiến, để huy động và sử dụng nhân công, để xử lý vi phạm kỷ luật lao động, trừng phạt do tham gia đình công, hay để thể hiện sự phân biệt đối xử. Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng của Việt Nam vào nền kinh tế thế giới, việc gia nhập Công ước là một hành động cần thiết để tái khẳng định sự tham gia của Việt Nam vào việc giải quyết các vấn đề toàn cầu. Đây cũng được đánh giá như một loại “giấy thông hành” giúp đưa hàng hóa và dịch vụ của Việt Nam vào thị trường thế giới bởi việc cấm lao động cưỡng bức là một điều kiện thiết yếu được áp đặt nghiêm ngặt bởi nhiều nước nhập khẩu trên thế giới.

Mặt khác, việc nội dung của Công ước không mâu thuẫn với bất kỳ quy định pháp luật nào của Việt Nam sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho thủ tục thực hiện Công ước. Trên thực tế, đã có rất nhiều luật và quy định của Việt Nam điều chỉnh vấn đề lao động cưỡng bức. Bộ luật Lao động 2019, có hiệu lực vào ngày 01/01/2021, quy định cưỡng bức lao động là một trong những hành vi bị cấm theo Điều 8 và Điều 124 quy định những hình thức xử lý kỷ luật lao động cũng đã phản ánh nội dung Điều 1 của Công ước 105.

Về chế tài xử phạt khi sử dụng lao động cưỡng bức, hệ thống pháp luật Việt Nam đã áp dụng các biện pháp vô cùng nghiêm ngặt, bao gồm cả xử lý hình sự và hành chính. Bộ luật Hình sự 2015 quy định tội sử dụng lao động cưỡng bức tại Điều 297, theo đó liệt kê các chế tài xử phạt khác nhau đối với “Bất kỳ người nào dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc thủ đoạn khác ép buộc người khác phải lao động”.

Đặc biệt, ngày 01/03/2020 Chính phủ đã ban hành Nghị định 28/2020/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội, đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng (“Nghị định 28”), đánh dấu lần đầu tiên xuất hiện quy định về chế tài xử phạt hành chính đối với hành vi sử dụng lao động cưỡng bức. Theo đó, tại Điều 10.3, người sử dụng lao động sẽ bị phạt từ 50 triệu đồng tới 75 triệu đồng nếu có hành vi cưỡng bức lao động hoặc ngược đãi người lao động (mà chưa tới mức truy cứu trách nhiệm hình sự). Trước đó, do chưa quy định các biện pháp xử phạt hành chính đối với hành vi cưỡng bức lao động, các cơ quan có thẩm quyền gặp nhiều khó khăn để xử lý các hành vi vi phạm chưa nghiêm trọng tới mức truy cứu trách nhiệm hình sự. Nghị định 28, có hiệu lực từ ngày 15/04/2020, đã thể hiện nỗ lực của Việt Nam trong thực hiện cam kết đấu tranh chống lao động cưỡng bức dưới mọi hình thức, và trong việc hoàn thành nghĩa vụ với tư cách là thành viên của ILO theo Điều 2 của Công ước: “Mọi Quốc gia Thành viên của Tổ chức Lao động quốc tế đã phê chuẩn Công ước này cam kết sử dụng các biện pháp có hiệu quả nhằm xóa bỏ ngay lập tức và mọi hình thức lao động cưỡng bức”. Nếu Nghị định 28 là một trong những bước chuẩn bị để phê chuẩn Công ước thì các thủ tục nhằm thực hiện Công ước này sẽ trở nên nhanh chóng và dễ dàng hơn đối với các bộ và cơ quan liên quan.

Tóm lại, mặc dù còn nhiều vấn đề cần xem xét, như các cơ chế kiểm tra và giám sát nhằm thực hiện các quy định của Công ước và các hướng dẫn cụ thể để phát hiện sớm các hành vi cưỡng bức lao động. Một số bộ luật và quy định hiện hành cho thấy Việt Nam đã chuẩn bị kỹ lưỡng việc phê chuẩn Công ước đồng thời cũng thể hiện nỗ lực của Chính phủ trong việc cải thiện hệ thống pháp luật nhằm nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.


KHUYẾN CÁO

Đây KHÔNG phải là tư vấn pháp lý, nếu muốn được tư vấn độc giả nên liên hệ những luật sư đủ khả năng hành nghề trong lĩnh vực liên quan, các luật sư của VCI Legal chắc chắn nằm trong số đó và rất hân hạnh nếu độc giả muốn chúng tôi tư vấn và đại diện pháp lý. VCI Legal không chịu trách nhiệm nếu một số độc giả sử dụng thông tin trong các BẢN TIN PHÁP LUẬT này để tự giải thích/áp dụng các quy định pháp luật